Leeuwarden en Franeker

 

Op Goede Vrijdag kwam ik aan het eind van de middag aan op het mooie station van Leeuwarden. Het gebouw stamt uit 1864, maar in 1904 werd het verbouwd en werden er tegeltableaus in art nouveau stijl aangebracht.

Robert en ik liepen 's avonds naar het centrum om een hapje te eten en kwamen langs dit portret van de schilder Laurens Alma Tadema, gemaakt door Sjoerd Jansen (aka Studio Anti-Held). 

(meer street art in Leeuwarden op het fotoblog)

Op zaterdagochtend was het tijd voor parkrun! De vorige keer dat ik in Leeuwarden was (in januari, toen we de spullen van Rob naar zijn kamer verhuisden) was die afgelast vanwege gladheid. Nu ging het gelukkig wel door. 

De parkrun van Leeuwarden is in het mooie recreatiegebied De Groene Ster, zo'n 6 km ten oosten van de stad. Natuurlijk droeg ik mijn nieuwe shirt!

Helaas was het café naast de start nog niet open, dus fietsten wij terug naar Leeuwarden en dronken daar koffie op een terrasje in het centrum.

 Rob had de week na Pasen tentamens, dus ben ik 's middags alleen de stad ingegaan, zodat hij kon studeren. Onderweg naar het centrum kwam ik langs deze antiekwinkel, in een mooi grachtenpand uit 1906 aan de Emmakade.

Ik heb even binnen gekeken en vond een mooi boek over glas-in-loodramen. De verkoper liet mij ook een blik werpen op het schitterende dakraam in de serre van het pand:

 Toen weer verder. Wat een leuke stad is Leeuwarden!

 Ik had mijn huiswerk gedaan en wist dat er een paar bijzondere art nouveau panden waren. Een daarvan is deze, de Centraal Apotheek aan de Voorstreek:

 Het is ontworpen door de architect G.B. Broekema uit Kampen en gebouwd in 1904-05.

 Op het tegeltableau staat Hygieia afgebeeld, de Griekse godin van de gezondheid. Op het dak staan twee vogels.

 

Er zit nog steeds een apotheek in.

 

Nog een art nouveau juweeltje: het Gabbema Gasthuis aan de Wijbrand de Geeststraat.

 Dit werd in 1906 gebouwd, ontworpen door de Friese architect W.C. de Groot.

(meer mooie gebouwen in Leeuwarden op het fotoblog)

Op zondag namen Rob en ik de trein naar Franeker.

Ik was hier nog niet eerder geweest. Ook al zo'n mooi stadje!

 We hadden om 12 uur kaartjes voor het planetarium van Eise Eisinga. Voor die tijd hebben we het stadje bekeken. Ook hier zagen we een mooi art nouveau gebouw: het R.C. Vereenigingsgbouw uit 1909, ontworpen door N.J. Adema. 

 

 Het is nu de plaatselijke bibliotheek. Die was natuurlijk gesloten op Paaszondag, maar  door het glas in de deur konden we wel een blik werpen op de hal met mooie tegeltjes.

 Het Korendragershuisje uit 1634:

 Het Academiegebouw van de universiteit die Franeker tussen 1585 en 1811 had:

En de oudste studentenkroeg van Nederland! De Bogt fen Guné, uit 1585.

De prachtige Martenatuin:

(meer Franeker foto's op het fotoblog)

Toen was het tijd om naar het Planetarium van Eise Eisinga (1744-1828) te gaan. 

 Verschillende mensen hadden mij verteld dat dit zeer de moeite waard was om te bezoeken, en dat is het zeker! Ongelooflijk hoe deze amateur-astronoom, die wolkammer van beroep was en een goedlopend bedrijk runde (leuk dat dit ook uitgebreid aan de orde komt in het museum)...

 ... daarnaast een planetarium bouwde in zijn eigen woonkamer dat nog steeds functioneert en het oudste nog werkende planetarium ter wereld is! (en dan was hij ook nog politiek actief als Patriot en gedurende zes jaar verbannen uit Friesland!)

 

Absoluut een aanrader, dit bijzondere museum! We hebben hier zo'n anderhalf uur doorgebracht en zijn daarna teruggelopen naar het station. In Leeuwarden namen we afscheid - we moesten allebei weer aan de studie. Maar binnenkort ga ik weer een weekendje naar Friesland, dan gaan we Harlingen bezoeken!

Stage in Amsterdam

 

In de periode september-december 2025 deed ik de wetenschappelijke stage (international research traineeship) voor mijn Research Master Historical Studies bij het Huygens Instituut voor Nederlandse Geschiedenis en Cultuur in Amsterdam.

 Het Huygens Instituut is samen met het Meertens Instituut gevestigd in het Spinhuis aan de Oudezijds Achterburgwal, een pand uit 1645 dat oorspronkelijk als tuchthuis voor vrouwen diende. 

 Op de Spinhuispoort in de Spinhuissteeg is een reliëf aangebracht, dat de geseling van een vrouw laat zien:

 Het gebouw heeft een fraaie binnentuin:

 

 Binnen is een mooi oud trappenhuis, met een leeuw die het wapen van Amsterdam vasthoudt.

 Het Meertens Instituut (dat onderzoek doet naar Nederlandse taal en cultuur) is de inspiratie voor de romanserie Het Bureau van J.J. Voskuil, die hier dertig jaar werkte. 

 

Gedurende mijn stage werkte ik één dag in de week op het Huygens Instituut (de rest van de week thuis online), meestal op maandag, soms op dinsdag. Ik nam dan de trein van kwart over zeven vanuit Nijmegen, die om vijf over half negen aankomt op Amsterdam Centraal, en wandelde naar het Spinhuis. De snelste route is via de Wallen, maar meestal liep ik via het Damrak en de Damstraat. Amsterdam is niet een van mijn favoriete steden (veel te druk, veel te veel toeristen, veel te veel hasj), maar als historicus kan ik de prachtige gebouwen in verschillende stijlen wel erg waarderen. Dit gebouw op het Damrak vond ik fascinerend:

 Het is De Utrecht, tussen 1904 en 1906 gebouwd voor Verzekeringsmaatschappij De Utrecht, door twee jonge architecten die geinspireerd waren door J.P. Berlage. De beelden zijn van Joseph Mendes da Costa.

 Dit beeld, dat veel vraagtekens bij mij opriep, heet 'De Wijsheid het kwaad bedwingend.' (hier kun je meer lezen over het gebouw)

Een mooi pand uit 1918 in de stijl van de Amsterdamse School, aan de Prins Hendrikkade:

 De Amsterdamse grachten zijn natuurlijk ook prachtig:

 

Het was leuk om in de maanden dat ik stage liep de seizoenen te zien veranderen, van zomer via herfst naar winter (na al die jaren in de subtropen kan ik daar nog steeds heel erg van genieten). Dat we richting december gingen was niet alleen te zien aan de bomen, maar ook aan en in de gebouwen:

En in het Spinhuis!

Maar wat deed ik daar nu al die tijd? Wel, ik liep stage bij GLOBALISE, een project dat de archieven van de VOC (Vereenigde Oostindische Compagnie) online toegankelijk en doorzoekbaar wil maken, en researchers wil helpen om onderzoek te doen in deze archieven. Dit gebeurt op veel verschillende manieren, en een daarvan is door het creëren van een online naslagwerk met concepten die in de archieven voorkomen. Daarin kun je opzoeken wat die concepten betekenen, en ook de verschillende spellingsvormen vinden (in de zeventiende en achttiende eeuw was er nog geen standaard spelling van het Nederlands, dus woorden werden op veel verschillende manieren geschreven. Dat kan erg verwarrend zijn, zeker als Nederlands niet je eerste taal is). Zo zijn er inmiddels datasets gemaakt met plaatsnamen, namen van personen, en maten en gewichten die voorkomen in de VOC archieven. Mijn taak was om een dataset met medische termen te maken, dus woorden die gebruikt worden voor ziekten/symptomen, medicijnen, en anatomische termen.

 Om dit te doen heb ik vijftien verschillende scheepsjournaals van chirurgijns aan boord van VOC schepen bestudeerd (en een paar andere documenten, zoals lijsten met medicijnen). Dit waren fascinerende documenten met verhalen over gruwelijke aandoeningen en verwondingen, maar ook emoties, moralistische preken en wetenschappelijke theorieën. Voor een verslag over een van de journaals verwijs ik naar een blog dat ik voor de GLOBALISE website heb geschreven: Cataplasma and Lienteria: Medical Terms in the VOC Archives. De dataset die ik gecreëerd heb (met 275 medische termen) zal later dit jaar online gepubliceerd worden. 

Het was een erg leuke stage, die ik mocht afsluiten met een 9,5! In januari ben ik nog een keer terug geweest naar het Spinhuis om, samen met twee andere stagiaires, te vertellen over mijn werkzaamheden.

In maart was het GLOBALISE congres Colonial Pasts, New Approaches and Historiographical Futures in Amsterdam, op het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG). De keynote speaker was Ann Laura Stoler - de grand old lady van koloniale en postkoloniale studie! (fangirl moment voor mij)

Het was de eerste mooie lentedag, dus iedereen zat tijdens de lunch buiten op de trappen in het zonnetje :-)

 Ik presenteerde mijn onderzoek 's middags in een boeiende sessie over 'Science, Environment, and Colonial Histories', met nog drie andere researchers.

 En in juli ga ik naar Leeds, om daar op het congres van de Society for the Social History of Medicine nog meer onderzoeksresultaten te presenteren! Ik heb van de Radboud Universiteit een conference grant toegezegd gekregen voor de reis- en verblijfskosten. Ik hoop dan ook een dagje naar York te gaan (20 minuten met de trein vanaf Leeds) - en natuurlijk een parkrun te doen ;-)